Cậu bé 11 tuổi vô địch esports ASIAD: điều đáng lo không nằm trên bàn đấu

Trận chung kết Puyo Puyo Champions tại Đại hội Thể thao châu Á khép lại ở tỉ số 10-2. Bên phía thắng là một cậu bé 11 tuổi người Nhật, tên Kurihara. Bên phía thua là Kang Dongshin, 28 tuổi, người Hàn Quốc, một game thủ chuyên nghiệp đã thi đấu trước khi đối thủ của mình vào lớp một.

Tôi mở lại băng ghi hình trận này lúc 2 giờ sáng, và thứ khiến tôi phải bật lại lần thứ ba không phải là màn trình diễn. Kurihara gần như không ăn mừng. Em cúi chào đối thủ như một nghi thức đã tập sẵn. Trên bục nhận huy chương, em cầm một con thú bông và nói rằng nó rất dễ thương. Rồi em nói thêm một câu mà tôi không quên được: em thấy ngượng vì đã để lộ cảm xúc.

Mười một tuổi. Xin lỗi vì đã bộc lộ cảm xúc trên bục nhận huy chương vàng châu Á. Nếu bạn đọc câu đó và thấy bình thường, chúng ta đang nhìn hai thứ khác nhau.

Bối cảnh

Đại hội năm nay tổ chức tại Aichi-Nagoya, nơi esports tiếp tục nằm trong nhóm nội dung thi đấu tranh huy chương. Nghĩa là bộ môn này chịu sự quản lý của phong trào Olympic châu lục, chứ không phải một giải mở do nhà phát hành tự đứng ra tổ chức.

Sự khác biệt đó quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Khi một bộ môn nằm trong hệ thống đa môn, quyền tham dự, tư cách đại diện quốc gia và các quy định liên quan tới lứa tuổi không còn do một mình nhà phát hành quyết. Chúng trở thành câu chuyện quản trị.

Puyo Puyo Champions là game giải đố của Sega: người chơi xếp các khối cùng màu để chúng biến mất. Không có bản đồ, không có tướng, không có chỉ số sức mạnh được vá theo mùa. Hai người chơi ngồi đối diện với cùng một bộ luật, cùng tốc độ rơi, cùng một bàn đấu. Khác biệt duy nhất nằm ở tay và ở đầu.

Kurihara bắt đầu chơi từ năm lớp một. Tháng Tư năm ngoái, em nhận giấy phép thi đấu chuyên nghiệp. Em là vận động viên trẻ nhất từng đại diện cho Nhật Bản tại một kỳ Đại hội Thể thao châu Á. Ngoài giờ học trên lớp, em còn học thêm và thi đấu.

Ở bán kết, em hạ Tanarak Wongkitkun của Thái Lan với tỉ số 10-1. Bốn suất bán kết và chung kết thuộc về Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan. Một môn giải đố có mặt trong nhóm tranh huy chương, và Đông Á cùng Đông Nam Á chiếm gần hết bàn đấu.

Ban tổ chức gọi kỳ Đại hội này là sân khấu của các tài năng tuổi teen. Một kình ngư 13 tuổi mang về ba huy chương vàng. Một vận động viên trượt ván 12 tuổi góp mặt. Từ kỳ Đại hội trước, một nhà vô địch trượt ván 13 tuổi đã trở thành biểu tượng truyền thông. Kurihara được đặt vào đúng dòng chảy đó.

Trung tâm

Một chi tiết gần như bị mọi bản tin lướt qua: tỉ số bán kết 10-1 và tỉ số chung kết 10-2.

Thể thức ở đây là đấu đua dài, chạm mốc trước thì thắng. Một sai sót nhỏ bị nuốt chửng bởi số ván còn lại. Phương sai gần như bị triệt tiêu. Bạn không thể vô địch bằng một pha bùng nổ, cũng không thể thắng nhờ đối thủ mất tay trong ba ván liên tiếp. Muốn chạm mốc 10 trước khi đối thủ chạm mốc 2, bạn phải giỏi hơn ở gần như mọi thời điểm của trận đấu.

Tính xác thực của tấm huy chương vàng này nằm ở thể thức, chứ không nằm ở tuổi của người thắng. Đây là chỗ hầu hết các bản tin bỏ sót. Họ đưa tin về tuổi 11, còn cấu trúc giải đấu, thứ thực sự khiến kết quả này đáng tin, thì không ai nhắc.

Phần tôi muốn mổ xẻ nằm ở chỗ khác. Puyo Puyo là dạng game đối xứng. Không có bản vá nào cứu bạn, không có tướng mạnh nào gánh bạn, không có meta nào để trốn. Trong thể loại này, phong độ được định nghĩa bởi tốc độ ra quyết định, khả năng đọc chuỗi và độ tĩnh của tâm lý. Hệ quả là một tay chơi giỏi ở dạng game đối xứng có tuổi thọ phong độ dài hơn một tay chơi giỏi ở game MOBA, nơi một bản vá có thể xóa sổ phong cách thi đấu của bạn trong một đêm.

Tôi không bán cho bạn sự lạc quan đó, vì cùng logic ấy có mặt trái.

Nếu Kurihara không thể mất phong độ vì bản vá, em cũng không có bản vá nào để chạy trốn khi tay yếu đi, khi phản xạ chậm lại, khi đầu óc mỏi sau nhiều giờ tập liên tục. Ở game đối xứng, bạn đối đầu với chính mình nhiều hơn là với meta.

Và đây mới là vấn đề thật của câu chuyện. Ở tuổi 11, quỹ thời gian thi đấu đỉnh cao của Kurihara có thể dài hơn 15 năm. Các đối thủ cùng trang lứa sẽ vào nghề ở tuổi 16 đến 18. Kurihara bước vào sớm hơn 5 đến 7 năm, tức là tích lũy thêm 5 đến 7 năm rủi ro. Rủi ro chấn thương do vận động lặp lại ở cổ tay và bàn tay. Rủi ro kiệt sức. Rủi ro học tập bị cắt xén dần mà không ai gọi tên.

Bản tin này nói Kurihara giỏi. Nó không nói ai đang bảo vệ Kurihara. Không có huấn luyện viên nào được nhắc. Không có nhân sự phụ trách phúc lợi nào được nhắc. Không có thỏa thuận nào về bảo vệ giờ học được nhắc. Thứ duy nhất được nhắc là một tấm giấy phép chuyên nghiệp cấp cho một đứa trẻ 11 tuổi, và một thời khóa biểu gồm học trên lớp, học thêm và thi đấu.

Giấy phép đó do nhà phát hành cấp. Nhà phát hành không có nghĩa vụ giống một liên đoàn thể thao về bảo vệ người chưa thành niên. Đó là khe hở, và nó nằm ngay dưới tấm huy chương.

Còn một điều nữa cần nói rõ. Toàn bộ câu chuyện này đứng trên một mẫu dữ liệu rất nhỏ. Hai trận được ghi nhận, một giải đấu, ba ván thua. Không có dữ liệu cả mùa. Không có số giờ luyện tập. Không có chỉ số ổn định theo thời gian. Chúng ta đang có một kết quả đỉnh cao, chưa có một sự nghiệp. Và Kurihara gần như chỉ gắn với một tựa game duy nhất, nghĩa là rủi ro sự nghiệp của em đang được dồn vào tuổi thọ của một tựa game giải đố do một nhà phát hành Nhật Bản nắm.

Góc phản biện

Giờ tới phần khó nghe.

Câu chuyện Kurihara thuộc về một chỗ khác, không thuộc về bảng phân tích trình độ. Nó là bằng chứng cho thấy một bộ môn điện tử đã đi đủ sâu vào hệ thống thể thao chính thống để một đứa trẻ 11 tuổi có thể đứng trên bục nhận huy chương châu Á, và điều đó được đưa tin bằng giọng của một bản tin đời thường, không phải bằng giọng của một bản tin esports.

Thể thao điện tử không cần thêm một tấm huy chương để chứng minh nó là thể thao. Nó cần một bộ quy tắc về việc đứa trẻ nào được phép ngồi vào bàn đấu, ngồi trong bao lâu, và ai chịu trách nhiệm nếu đứa trẻ đó gục.

Nhìn sang khu vực của chúng ta. Trong lúc Kurihara ăn mừng bằng cách cúi đầu, các câu chuyện esports ở Đông Nam Á đang xoay quanh lệnh cấm vận động viên, quanh tranh cãi về tính liêm chính thi đấu, quanh một dự luật về thể thao điện tử được đem ra bàn trên truyền hình quốc gia, và quanh việc cổ phiếu của một nhà phát hành bốc hơi hơn 4.000 tỷ đồng sau một quyết định kỷ luật. Chúng ta đang dồn nguồn lực vào việc xử lý hậu quả. Người Nhật đang tổ chức cuộc đua.

Tôi không nói ngành của chúng ta yếu. Tôi nói chúng ta đang thiết kế hệ thống bằng phản ứng thay vì bằng kế hoạch. Giải U19 năm đó dạy tôi một bài: sự im lặng của biên tập viên là tội ác. Ở đây, sự im lặng đang diễn ra ở đúng chỗ nguy hiểm nhất, chỗ không ai muốn đặt câu hỏi vì câu trả lời sẽ làm hỏng một câu chuyện đẹp.

Vẫn có khả năng tôi sai. Có thể Kurihara lớn lên bình thường, chơi thêm mười năm, giải nghệ ở tuổi 22 với một sự nghiệp sạch, và tất cả những gì tôi viết hôm nay chỉ là lo xa. Có thể cha mẹ em đã có kế hoạch hoàn chỉnh mà phóng viên không hỏi tới. Có thể ban tổ chức có bộ phận phúc lợi vận động viên mà bản tin không nhắc. Tôi chỉ có những gì được viết ra. Và những gì được viết ra không có lấy một dòng về hệ thống bảo vệ.

Người hâm mộ ghét sự thật, nhưng tôi không lên sóng để được yêu thương.

Sân không khán giả, nhưng tôi vẫn nghe thấy tiếng vọng của chính mình. Lần này sân đầy khán giả, và tôi nghe thấy một khoảng trống.

Kết

Dự đoán của tôi, có thể kiểm chứng: trong vòng 18 đến 24 tháng tới, sẽ có ít nhất một cơ quan quản lý thể thao châu Á ban hành hoặc siết quy định về độ tuổi tối thiểu và điều kiện học tập bắt buộc cho vận động viên esports chưa thành niên tại các sự kiện đa môn. Kurihara sẽ là cái tên được dẫn ra trong văn bản đó, theo cả hai nghĩa.

Cậu bé đã thắng 10-2. Giờ tới lượt người lớn phải trả lời.